Alzheimer hastalığı demansın en yaygın nedenidir ve yaşlılarda yüksek mortaliteyle ilişkilidir. Bugün dünya genelinde 47 milyon kişi bu hastalıktan muzdarip olup, 65 yaş üstü kişilerin %13’ü, 85 yaş üstü kişilerin ise %45’i bu gruptadır. 2050 yılına gelindiğinde her 33 saniyede bir kişiye bu hastalık tanısı konacağı ve toplam yeni vaka sayısının her yıl bir milyon kişiye ulaşacağı öngörülüyor.

Alzheimer hastalığının patolojik özellikleri

Alzheimer hastalığının nedeni tam olarak belirlenemese de amiloid kaskadı hipotezi bu hastalığın ana nedeni gibi görünmektedir. Beyindeki amiloid beta proteinlerinin üretimi ve temizlenmesi arasındaki dengesizliğin ve bunun sonucunda sinaptik fonksiyonun bozulması ve nöronların dejenerasyonunun ilerleyici ve geri dönüşü olmayan hafıza bozukluğunun ana nedeni olduğuna ve konuşma gücünü, kişiliği ve biliş gücünü etkilediğine inanılmaktadır. Bu hipotez Şekil 1’de kısaca gösterilmektedir.

Amiloid plaklar, amiloid öncü proteini adı verilen ana proteinden türetilen amiloid beta proteinlerinin birikmesinden oluşur [1]. Üç tip sekretaz enzimi (alfa, beta ve gama), amiloid öncü proteinini çözünür bileşenlere ayırır. Bu proteinin beta ve gama sekretaz enzimleri tarafından uygunsuz şekilde parçalanması durumunda çözünmeyen beta amiloid proteinleri oluşur ve bunlar beyinde birikerek amiloid plaklarının oluşumuna, beyin toksisitesine ve hücre ölümüne yol açar. İntranöronal iç içe geçmiş filamentler, tau proteinlerinin fosforile edilmiş formunu içeren filamentlerden oluşur [2]. Tau proteinleri doğal olarak fosfat molekülleri içerir. Alzheimer hastalığında bu proteinler aşırı fosforile olur ve bu durum onların birbirleri etrafında dönmesine ve çözünmeyen yumaklar oluşmasına, bunun sonucunda da serebral kortekste makrofajların ve mononükleer hücrelerin varlığına ve beyin korteksindeki mikrogliaların aktivasyonuna yol açar. Bunu demans ve frontal-temporal korteks[3] atrofisi takip eder. Şekil 2 genel olarak bu patolojik süreci göstermektedir.

Nöropatoloji uzmanları Alzheimer hastalığının en önemli nedeninin amiloid plaklar ve nöronlar arası iç içe geçmiş lifler olduğuna inansa da aşağıda genel olarak tartışılacak başka predispozan faktörler de vardır;

• Bazı ailelerde, bu hastalığın ortaya çıkması için genetik mekanizmalar tanımlanmış olup, bunların arasında apolipoprotein E’nin e-4 alelinden [4] bahsedilebilmektedir. Apolipoprotein E, amiloid öncü proteininin parçalanması ve temizlenmesinde önemli rol oynamakta olup, e-4 taşıyıcılarının bu ana proteinin parçalanması sonucu ortaya çıkan ürünleri temizleme konusunda gerekli yeteneğe sahip olmadığı ve bunun sonucunda üretimin bozulduğu görülmektedir. ve vücutta beta proteinlerinin birikimi artar.
• Sinir iltihabı hastalığın bir sonucu olduğu kadar hastalığın nedeni olarak da önemli bir faktördür. Muhtemelen plakların ve iç içe geçmiş ipliklerin üretimi, bir dereceye kadar yaşlanmanın neden olduğu iltihaplanma süreciyle bağlantılı olarak ortaya çıkmaktadır. Plakların ve iç içe geçmiş ipliklerin üretimi iltihaba neden olur ve daha sonraki plakların oluşumunu ve bilişin bozulmasını hızlandırır.